ਬਠਿੰਡਾ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਿੰਨੂ ਦੀ ਲਗਭਗ 70% ਫਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਖਾਰੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧੇ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਖੇਤੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਰਧ-ਸੁੱਕੀ ਅਬੋਹਰ ਪੱਟੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਅਰਧ-ਸੁੱਕੇ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਪਏ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 10-11 ਫੁੱਟ ਤੋਂ 3 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਗ, ਜੋ ਕਿ ਸੇਮ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਨ, ਡੁੱਬ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੀਵਾਨ ਖੇੜਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਿੰਨੂ ਉਤਪਾਦਕ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਬੋਹਰ-ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸੈਂਕੜੇ ਏਕੜ ਫਸਲ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁੱਜਾ ਹੈ। “ਮੈਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਪੁੱਟਣੀ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਖੇੜਾ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 500 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਕਿਸਾਨ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। ਕਈ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿੰਨੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਬਚੇ ਹਨ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਿਕਾਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ।
ਪਿੰਡ ਝੁਰੜ ਖੇੜਾ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਬਾਗਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 3-4 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਅਬੋਹਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 100 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਫਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਗਭਗ 25 ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿੰਨੂ ਪੱਟੀ ਦੀ ਇਸ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿੰਨੂ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਬੰਜਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦਾਨੇਵਾਲਾ ਸਤਕੋਸੀ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨ ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਹੁਣ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ 2-5 ਫੁੱਟ ਹੇਠਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਖਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੂ ਅਤੇ ਆੜੂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਅਸੀਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਏ, ਪਰ ਬਾਗਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸਹਿਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ,” ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ।
ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡੀ ਕਿੰਨੂ ਉਤਪਾਦਕ ਅਰਵਿੰਦ ਸੇਤੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਬਾਗ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਹਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਫਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੱਕ ਕਿੰਨੂ ਦੇ ਥੋਕ ਫਾਰਮਗੇਟ ਰੇਟ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਉੱਚੇ ਰਹੇ ₹29 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਫਲ ਘੱਟ ਸਨ। ਅਗਲਾ ਸੀਜ਼ਨ ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ”ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
